Flash Tabanlı Diskler
SSD Veri Kurtarma
Bir gün aniden görünmez olan SATA veya NVMe SSD'niz için gerçekçi bir değerlendirme: neyin mümkün olduğunu, neyin olmadığını işe başlamadan konuşuyoruz.
- Gizlilik sözleşmesi (NDA)
- Onayınız olmadan işlem yok
- Bursa’da laboratuvar
Mekanik disklerin çoğu bozulmadan önce ses, yavaşlama gibi küçük ipuçları verir. SSD’ler ise genellikle bu nezaketi göstermez: dün sorunsuz çalışan dizüstü bilgisayar bugün “önyüklenebilir aygıt bulunamadı” der ve disk sistemde hiç yokmuş gibi davranır. Hareketli parça olmadığı için arızanın nedeni de farklıdır; çoğunlukla bellek çiplerini yöneten denetleyici (kontrolcü) ya da onun yazılımı devre dışı kalmıştır.
Aşağıda en sık karşılaştığımız üç durumu ayrı ayrı ele aldık. Hangisi size uyuyorsa ilgili bölümdeki adımlar, verilerinizi korumak için atabileceğiniz en doğru adımlardır.
Üç tipik SSD vakası
1. Disk bir anda kayboldu
Bilgisayar açılmıyor, BIOS diski listelemiyor ya da listelese bile kapasite birkaç megabayt veya sıfır olarak görünüyor. Bazı modellerde model adı yerine denetleyicinin kod adı çıkar. Bu tablo, kontrolcünün kendi eşleme tablosunu okuyamadığı için kendini koruma moduna aldığını düşündürür. İyi tarafı şu: veriler çoğu zaman çiplerde durmaya devam eder.
Ne yapmalı: Cihazı kapatın ve diski farklı bilgisayarlarda denemeyi bırakın. Üretici aracıyla firmware yüklemek ya da diski “fabrika ayarına” döndürmek onu yeniden çalıştırabilir, ancak bunu çoğu zaman içerdeki veriyi silerek yapar.
2. Dosyaları sildiniz ya da yanlış diski biçimlendirdiniz
Burada dürüst olmamız gerekiyor. Güncel işletim sistemleri bir SSD’de dosya silindiğinde diske hangi blokların boşaldığını TRIM komutuyla bildirir; disk de boş zamanlarında bu blokları temizler. Temizlik tamamlandıysa silinen içeriği geri getirmek çoğunlukla mümkün değildir. USB kutusunda kullanılan ve TRIM’in iletilmediği bazı bağlantılar ya da silme sonrası hemen kapatılan sistemler gibi istisnalar vardır; bunların geçerli olup olmadığını ancak inceleme gösterir.
Ne yapmalı: Fark ettiğiniz anda bilgisayarı kapatın. Kurtarma programını aynı diske kurmayın; disk açık kaldıkça arka plan temizliği sürer.
3. Disk yavaşladı, sonra yazma kabul etmemeye başladı
Bellek hücrelerinin yazılabilme sayısı sınırlıdır. Ömrünün sonuna yaklaşan pek çok SSD önce performans kaybeder, ardından kendini salt okunur hâle getirir. Bu aslında bir korumadır ve size verilerinizi kopyalamak için zaman tanır.
Ne yapmalı: Disk hâlâ okunuyorsa en önemli klasörleri hemen başka bir ortama alın. Kopyalama hata veriyor ya da disk arada kayboluyorsa zorlamayı bırakıp bize ulaşın.
Beklentileri doğru kurmak: şifreleme ve lehimli diskler
Yeni nesil SSD’lerin önemli bir kısmı, bilgiyi bellek yongalarına kaydetmeden önce kendi içinde şifreler; üstelik bu, kullanıcı hiçbir parola belirlemese de olur. Bu yüzden çipleri söküp ayrı ayrı okumak bu modellerde anlamlı veri vermez; erişimin yolu kontrolcüyü yeniden çalışır hâle getirmekten geçer. Depolamanın anakarta lehimli olduğu ince dizüstü bilgisayarlarda ve bazı Mac’lerde ise anahtar, cihazın güvenlik yongasıyla ilişkilidir ve anakartın durumu belirleyici olur.
Diskte BitLocker ya da benzeri yazılımsal şifreleme açıksa, veri kurtarılsa bile kurtarma anahtarı olmadan içerik okunamaz. Anahtarı nerede arayabileceğinizi BitLocker şifreli diskten veri kurtarma yazımızda anlattık. Yeni bir disk alırken iki teknolojiyi kayıp riski açısından kıyaslamak isterseniz SSD mi HDD mi? başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.
SSD’niz laboratuvara geldiğinde
Bursa’daki laboratuvarımızda 2,5 inç SATA, M.2 SATA, M.2 NVMe ve mSATA gibi farklı form faktörleriyle çalışıyoruz. Her vakada sıra aşağı yukarı şöyledir:
- Diskin arayüzü, denetleyici ailesi ve şifreleme özelliği tespit edilir. Kurtarma ihtimali büyük ölçüde bu bilgiye bağlıdır.
- Güç devresinde hasar görülürse disk güvenle enerji alabilecek duruma getirilir.
- Yazılım kaynaklı kilitlenmelerde, denetleyicide kalıcı değişiklik yapmadan veriye ulaşmayı hedefleyen yöntemler denenir.
- Erişim sağlandığı anda diskin tam kopyası alınır; dosya ve klasörler bu kopyadan çıkarılır.
- Öncelik verdiğiniz dosyalar açılarak doğrulanır ve sağlam bir ortamda size verilir.
Bazı denetleyici modelleri için bugün bilinen bir erişim yöntemi olmayabilir. Böyle bir durumu inceleme sonrasında açıkça söyleriz; sonuç vermeyecek bir işe sizi yönlendirmeyiz.
Süre ve teklif
Güç devresi onarılarak açılan ya da kendini yazmaya kapatmış ama hâlâ okunan diskler genellikle daha hızlı sonuçlanır. Firmware kaynaklı vakaların süresi ise denetleyici ailesine göre büyük farklılık gösterir; yeni ya da az bilinen modellerde önceden net bir gün vermek doğru olmaz. İnceleme bittiğinde öngördüğümüz takvimi ve ücreti bir teklif belgesiyle paylaşırız; siz onaylamadan diske müdahale edilmez. Ücreti hangi kalemlerin belirlediğini merak ediyorsanız fiyatlandırma sayfamıza göz atabilirsiniz.
Acil bir teslim tarihiniz varsa, örneğin bir proje dosyası ya da muhasebe kaydı bekleniyorsa, bunu ilk görüşmede söyleyin. Önce o dosyalara odaklanacak şekilde plan yapmaya çalışırız; ancak SSD’nin durumu buna izin vermiyorsa bunu da açıkça belirtiriz.
- 1
Cihazı ulaştırın
Laboratuvarımıza elden getirin veya kargoyla gönderin.
- 2
Arıza tespiti
Cihazınız incelenir, arızanın türü ve kurtarma ihtimali belirlenir.
- 3
Teklif ve onay
Size net bir fiyat teklifi sunulur; onayınız olmadan işlem yapılmaz.
- 4
Kurtarma
Mümkün olduğunda önce birebir kopya alınır, işlemler kopya üzerinde yapılır.
- 5
Teslim ve imha
Verileriniz teslim edilir, laboratuvardaki kopyalar güvenli şekilde silinir.
SSD kurtarma hakkında sorulanlar
SSD’yi başka bir bilgisayara takıp denemek zarar verir mi?
Tek bir kontrol çoğunlukla sorun yaratmaz. Ancak tanınmayan bir diski defalarca farklı sistemlere takmak, bazı denetleyicilerde arka plan işlemlerini yeniden tetikleyebilir. Bir denemede sonuç alamadıysanız devam etmeyin.
M.2 diskimin SATA mı NVMe mi olduğunu nasıl anlarım?
Etiketteki model kodu genellikle yeterlidir; ayrıca konnektördeki çentik sayısı da ipucu verir. Emin değilseniz etiketin fotoğrafını göndermeniz yeterli, sınıflandırmayı biz yaparız.
Kurtarmadan sonra SSD’yi yeniden kullanabilir miyim?
Denetleyici veya bellek kaynaklı arıza vermiş bir diske yeniden güvenmenizi önermeyiz. Verileriniz yeni bir ortama aktarılır; eski diskin geleceğine siz karar verirsiniz.
Şifreli bir SSD gönderirken neleri hazırlamalıyım?
Kullanıcı parolası, BitLocker kurtarma anahtarı veya kurumsal yönetim sisteminden alınan anahtar bilgisi gereklidir. Bu bilgiler yalnızca kurtarma işi için kullanılır; dilerseniz teslimde parolanızı değiştirmenizi öneririz.
Bilgisayarın tamamını mı, yalnızca SSD’yi mi getirmeliyim?
Disk sökülebiliyorsa yalnızca SSD yeterli olabilir. Depolama anakarta lehimliyse cihazın tamamı gerekir. Bu konuda laptop ve masaüstü veri kurtarma sayfamız yol gösterir.