Nasıl çalışıyoruz?
Laboratuvar ve Çalışma Yöntemimiz
Bozuk bir diskten veri almanın yolu acele etmekten değil, sırayla ve kayıtlı çalışmaktan geçer. Bursa laboratuvarımızda bir cihaza nasıl yaklaştığımızı anlatıyoruz.
- Gizlilik sözleşmesi (NDA)
- Onayınız olmadan işlem yok
- Bursa’da laboratuvar
Okuma kafalarından biri zayıflamış bir hard disk düşünün. Bilgisayara her takıldığında birkaç dakika çalışıyor, sonra takılıyor, tıkırdıyor ve kayboluyor. Bu diskte “bir kez daha deneyelim” demenin bedeli, kalan sağlam bölgelerin de çizilmesi olabilir. Veri kurtarmada başarıyı belirleyen şeyin çoğu zaman kullanılan programdan çok, cihaza hangi sırayla ve ne kadar dikkatle yaklaşıldığı olmasının nedeni budur. Aşağıda laboratuvarımızdaki çalışma düzenini, teknik ayrıntıya boğmadan özetliyoruz.
Üç temel kural
Orijinal ortama yazılmaz
Sıradan bir bilgisayar, kendisine takılan diske kullanıcı fark etmeden küçük kayıtlar ekleyebilir ya da “onarım” adı altında dosya sistemine dokunabilir. Kurtarılmayı bekleyen bir alanın üzerine düşen her yeni bilgi, geri dönüşü olmayan bir kayıp olabilir. Bu yüzden uygun durumlarda cihazlara yalnızca okumaya izin veren bağlantı yöntemleriyle erişiriz. Adli bilişimden getirdiğimiz en önemli alışkanlık budur.
Asıl iş kopya üzerinde yapılır
Mümkün olan her vakada arızalı ortamın sektör düzeyinde bir imajı çıkarılır. Bu, dosyaların tek tek kopyalanması değildir; diskin en küçük okuma birimleri baştan sona aktarılır ve böylece silinmiş ya da dosya sisteminin artık göstermediği kalıntılar da kopyaya taşınır. Sonraki bütün analizler bu imaj üzerinde yürür, orijinal cihaz ise kenarda bekler.
Her adım kayda geçer
Cihaz geldiği anda bir iş numarasıyla eşleştirilir. Hangi işlemin ne zaman yapıldığı, hangi denemenin ne sonuç verdiği not edilir. Bu düzen hem cihazınızın her an nerede olduğunu bilmemizi sağlar hem de size sürecin her aşamasını açıklayabilmemize imkân verir.
Bir cihazın laboratuvardaki yolculuğu
- Teslim alma: Marka, model, seri numarası, dışarıdan görülen hasarlar ve sizin anlattığınız belirtiler kaydedilir.
- Teşhis: Sorunun dosya düzeyinde mi yoksa kafa, motor, kart ya da bellek çipi gibi bir parçada mı olduğu anlaşılır. Fiziksel belirti gösteren bir cihaz bu aşamada gereğinden fazla çalıştırılmaz.
- Teklif: Ne yapılması gerektiği, tahmini süre ve maliyet size yazılı olarak iletilir. Ayrıntılar fiyatlandırma ve süreç sayfasında.
- Gerekirse donanımsal müdahale: Mekanik ya da elektronik arızada, imaj almaya geçmeden önce cihaz uygun laboratuvar ortamında okunabilir hâle getirilmeye çalışılır. Uyumlu parça gerektiğinde donör disk stoğumuza başvururuz.
- Kademeli imaj: Zayıf disklerde önce kolay okunan bölgeler alınır, sorunlu alanlara daha sonra daha temkinli ayarlarla dönülür. Böylece disk tamamen susarsa bile en büyük bölüm güvenceye alınmış olur.
- Analiz ve yeniden yapılandırma: Dosya sistemi kopya üzerinde onarılır, kayıp bölümler aranır, gerektiğinde dosyalar içeriklerindeki tanıdık imzalardan yakalanır.
- Kontrol ve teslim: Kurtarılan dosyaların gerçekten açılıp açılmadığı denetlenir, size bir liste sunulur ve veriler kararlaştırılan ortama aktarılır.
- Temizlik: Teslimden sonra laboratuvardaki imaj ve çalışma dosyaları geri getirilemeyecek şekilde silinir. Kuralların tamamı gizlilik ve veri güvenliği sayfasında.
Her ortam aynı davranmaz
Hard disklerde en büyük düşman zamandır; arızalı bir kafa her dönüşte plakaya zarar verebilir. Bu yüzden teşhis kısa tutulur ve imaj almaya bir an önce geçilir.
SSD’lerde tablo farklıdır. Kontrolcü, verileri çipler arasında kendi bildiği düzende dağıtır ve cihaz açık kaldıkça arka planda silinmiş blokları temizleyebilir. Bu nedenle SSD’leri gereksiz yere enerjilendirmekten kaçınırız. İki teknolojinin veri güvenliği açısından farkını SSD mi HDD mi yazımızda karşılaştırdık.
Çok diskli RAID ve NAS sistemlerinde disklerin her biri için bağımsız bir imaj çıkarılır; dizinin düzeni, disk sırası ve şerit boyutu bu kopyalar üzerinde sanal olarak yeniden kurulur. Hiçbir disk üzerinde yeniden yapılandırma çalıştırılmaz.
Telefonlarda depolama alanı genellikle cihaz düzeyinde şifrelidir. Verilere ulaşmak çoğu durumda telefonun yeniden açılabilir duruma getirilmesine ve kilit kodunun elde olmasına bağlıdır. Veritabanlarında ise sorun bazen dosyanın kaybı değil, iç yapısındaki tutarsızlıktır; bu durumda dosya kurtarıldıktan sonra ayrıca yapısal onarım yapılır.
Bilmeniz gereken: İmaj almak her cihazda mümkün olmayabilir. Ağır hasarlı, şifreli ya da yapısı gereği doğrudan okunamayan ortamlarda başka yollar izlenir. Böyle bir durumda hangi yöntemi seçtiğimizi ve taşıdığı riskleri işe başlamadan size anlatırız.
Bir laboratuvarı değerlendirirken sorabileceğiniz sorular
Cihazınızı kime teslim ederseniz edin, “İşleme orijinal diskte mi, kopyada mı başlıyorsunuz?”, “Teklifi yazılı veriyor musunuz?” ve “İş bitince verilerimin kopyasına ne oluyor?” diye sormanızı öneririz. Bu soruların yanıtı, bir firmanın çalışma biçimi hakkında çok şey söyler. Daha kapsamlı bir kontrol listesi için veri kurtarma firması seçerken dikkat edilmesi gerekenler yazımıza göz atabilirsiniz.