Yanlışlıkla Silme · Format · Bölüm Kaybı
Silinen Dosya ve Format Sonrası Veri Kurtarma
Bir tuşa yanlışlıkla bastınız, bir klasör ya da koca bir disk boşaldı. Şansınızı korumanın yolu, o ortamı şimdi kullanmayı bırakmaktır.
- Gizlilik sözleşmesi (NDA)
- Onayınız olmadan işlem yok
- Bursa’da laboratuvar
Okumaya devam etmeden önce: Kaybolan dosyalar bilgisayarınızın kendi diskindeyse o bilgisayarı kapatın; arka planda çalışan güncellemeler, tarayıcı önbelleği ve sistem kayıtları bile boş görünen alanlara yazı yazar. Kayıp harici disk, USB bellek veya kartta olduysa ortamı çıkarın ve başka hiçbir cihaza takmayın. Sonra sakin kafayla aşağıdakileri okuyun.
Silme ve biçimlendirme kaynaklı kayıplar, veri kurtarma dünyasında “mantıksal” sorunlar olarak adlandırılır. Disk mekanik ya da elektronik olarak sağlamdır; değişen şey, dosyaların nerede durduğunu tutan kayıt sistemidir. Bu iyi bir haberdir, ama şartlıdır: verinin geri gelip gelmeyeceğini belirleyen en önemli etken, kayıptan sonra o ortama ne kadar yeni veri yazıldığıdır. Aynı gün fark edilen ve hemen durdurulan bir silme ile haftalarca kullanılmaya devam etmiş bir disk arasında, sonuç açısından çoğu zaman büyük fark olur.
Dosyalarınız nerede kayboldu?
Mekanik hard disk (HDD)
Klasik disklerde silinen içerik, aynı bölgeye başka bir şey yazılıncaya kadar manyetik yüzeyde kalır. Kayıptan hemen sonra kullanım durdurulduysa, dosyaların büyük kısmını özgün adlarıyla bulma ihtimali genellikle iyidir.
SSD ve NVMe sürücüler
Katı hal sürücülerde işletim sistemi, silinen alanları TRIM adı verilen bir komutla sürücüye bildirir ve sürücü bu blokları kendi zamanlamasıyla temizler. Temizlenen bloklardan veri geri gelmez. Bu yüzden SSD’de silinen dosyalar için beklentiyi düşük tutmak gerekir; yine de TRIM’in çalışmadığı bazı harici kutular ve yapılandırmalar istisna olabilir. İki teknoloji arasındaki farkı SSD mi HDD mi? yazımızda karşılaştırdık.
USB bellek, SD ve microSD kart
Fotoğraf makinesinde kartı biçimlendirmek ya da bilgisayarın “kullanmadan önce biçimlendirmeniz gerekiyor” uyarısına evet demek çok sık karşılaştığımız durumlardır. Kartların davranışı modele göre değişse de, yeni çekim yapılmadıysa kurtarma şansı çoğu zaman yerindedir. Bu uyarıyla karşılaştıysanız hafıza kartı biçimlendirilmesi gerekiyor hatası yazımıza göz atın.
Hangi işlem diskte ne kadar iz bırakır?
- Normal silme veya Shift+Delete: Dosyanın kaydı “boş” olarak işaretlenir, içerik yerinde kalır. Kurtarma açısından en elverişli senaryodur.
- Hızlı biçimlendirme: Diskin başına yeni ve boş bir dizin yapısı yazılır. Verilerin çoğu dururken bazı dosya adları ve klasör ağacı kaybolabilir.
- Tam biçimlendirme: Güncel Windows sürümlerinde bu seçenek bölümün tamamını sıfırlarla doldurur. İşlem sonuna kadar tamamlandıysa yazılımsal kurtarma büyük olasılıkla sonuç vermez; yarıda kaldıysa dokunulmamış bölgeler taranabilir.
- Bölümün silinmesi: Çoğu zaman yalnızca bölüm tablosundaki satır kaybolur, içerideki dosya sistemi sağlam kalır. Yerine yeni bölüm açılıp kullanılmaya başlandıysa tablo karmaşıklaşır.
- Diskin RAW görünmesi: Dosya sistemi yapısı okunamaz hâle gelmiştir; içerik çoğunlukla yerindedir ama disk gerçekten donanımsal bir sorun da yaşıyor olabilir.
- Senkronizasyon kaynaklı silme: Bulut ya da eşitleme uygulaması bir cihazdaki silmeyi diğerlerine de yansıttıysa, hizmetin kendi sürüm geçmişi ve çöp kutusu ilk bakılacak yerdir.
Kendiniz denemek istiyorsanız uymanız gereken kurallar
Disk sağlıklıysa ve veriler hayati değilse bir kurtarma programını kendiniz denemeyi düşünebilirsiniz. Bu durumda programı asla verinin kaybolduğu diske kurmayın, bulduğu dosyaları da aynı diske kaydetmeyin. “Diski onar”, CHKDSK veya benzeri düzeltme araçlarını çalıştırmayın; dosya sistemini kalıcı olarak değiştirirler. Disk yavaşlıyor, takılıyor ya da ses çıkarıyorsa taramayı hemen durdurun: bu artık mantıksal bir sorun değildir ve hard disk veri kurtarma kapsamına girer. Dosyalarınız sizin için önemliyse, tek bir yanlış denemenin şansı azaltabileceğini unutmayın.
Laboratuvarda izlediğimiz yol
Bize ulaşan ortamı önce yazma korumalı şekilde bağlar, mümkün olduğunda tam bir sektör kopyasını çıkarırız. Bundan sonraki her adım bu kopya üzerinde ilerler; orijinal disk değişmeden kalır. Ardından eski dosya sistemi kalıntıları, silinmiş dizin kayıtları ve kaybolan bölüm yapıları incelenir. Kayıtları tamamen yok olmuş dosyalar ise içeriklerindeki tipik başlık yapıları taranarak aranır. Son aşamada öncelik verdiğiniz belgeler, fotoğraflar veya proje dosyaları tek tek açılarak kontrol edilir.
Ön inceleme sonrasında size bulduğumuz tabloyu ve yazılı fiyat teklifini iletiriz; onayınız olmadan kurtarmaya geçmeyiz. Yakın zamanda silinmiş, sağlam bir diskte iş birkaç gün içinde bitebilir. Büyük kapasiteli, üst üste biçimlendirilmiş ya da üzerine sistem kurulmuş ortamlar daha uzun analiz isteyebilir.
- 1
Cihazı ulaştırın
Laboratuvarımıza elden getirin veya kargoyla gönderin.
- 2
Arıza tespiti
Cihazınız incelenir, arızanın türü ve kurtarma ihtimali belirlenir.
- 3
Teklif ve onay
Size net bir fiyat teklifi sunulur; onayınız olmadan işlem yapılmaz.
- 4
Kurtarma
Mümkün olduğunda önce birebir kopya alınır, işlemler kopya üzerinde yapılır.
- 5
Teslim ve imha
Verileriniz teslim edilir, laboratuvardaki kopyalar güvenli şekilde silinir.
Silme ve format kayıplarıyla ilgili sorular
Diskin tamamı değil, sadece bir klasör lazım. Yine de her şeyi mi kurtarıyorsunuz?
Hayır, önceliği siz belirlersiniz. Hangi klasörün, hangi dosya türlerinin ve yaklaşık hangi tarihlerin önemli olduğunu söylemeniz, çalışmayı o alana odaklamamızı ve kontrolü daha hızlı yapmamızı sağlar.
Format atalı birkaç ay oldu, hâlâ bir şey bulunabilir mi?
Belirleyici olan geçen süre değil, o sürede diske ne kadar yazıldığıdır. Biçimlendirmeden sonra hiç kullanılmamış bir disk aylar sonra bile umut verebilir; her gün kullanılmış bir sistem diskinde ise eski içerik büyük ölçüde değişmiş olabilir.
Bulunan dosyalar neden “dosya0001.jpg” gibi isimlerle geliyor?
Dosyanın adı ve klasörü, dosya sisteminin kayıt alanında tutulur. Bu alan silinmiş ya da üzerine yazılmışsa içerik yine bulunabilir ama özgün ad bilinemez. Bu durumda dosyaları türlerine ve mümkünse tarih bilgisine göre düzenleyerek teslim ederiz.
Kurtarılan verileri hangi ortamda teslim alırım?
Genellikle sizin getirdiğiniz ya da birlikte belirlediğimiz ayrı bir diske aktarılır. Dosyalar asla kaybın yaşandığı ortama geri yazılmaz. Teslimden sonra laboratuvardaki kopyalar güvenli şekilde silinir.
Bir daha yaşamamak için neye dikkat etmeliyim?
En etkili önlem, en az bir kopyası ayrı bir cihazda ve ayrı bir yerde duran düzenli yedektir. İşletmelerde sık rastladığımız aksaklıkları işletmelerin yedekleme hataları yazımızda topladık.