Blog

Veri kaybı genellikle en kötü zamanda yaşanır: bir teslim tarihinin arifesinde, bir denetimden önce ya da yılların aile fotoğraflarını taşıyan disk sessizce durduğunda. Bu baskı altında insan, aramada ilk çıkan numarayı arayıp cihazını hemen teslim etmek ister. Oysa verdiğiniz karar, verilerinizin geri gelip gelmeyeceğini ve kimin eline geçeceğini doğrudan etkiler. Bu yazı, hangi firmayla çalışırsanız çalışın, karar vermeden önce sormanızı önerdiğimiz soruları bir araya getiriyor.

Önce acele etmeniz gereken tek şey

Firma seçmek için birkaç saat ayırmak çoğu zaman sorun yaratmaz; asıl zararı, bu süre içinde cihazı çalıştırmaya devam etmek verir. Arızalı diski kapatın, kurtarma programlarıyla deneme yapmayın, sonra sakin kafayla araştırmanıza başlayın. Bu kuralın tek istisnası, bir sunucunun durması nedeniyle işinizin tamamen durduğu acil kurumsal durumlardır; orada da önce uzman görüşü alın, sonra müdahale edin. Bu tür vakaların kendine özgü yanlarını sunucu veri kurtarma sayfamızda anlattık.

Sürecin baştan net olması

Ciddi bir veri kurtarma hizmetinin işleyişi genellikle belirli adımlardan oluşur: cihazın teslim alınması, arızanın incelenmesi, size bir teklif sunulması, onayınızla çalışmaya başlanması ve verilerin teslimi. Bu adımları telefonda ya da sitede açıkça anlatabilen bir firma, ne yapacağını bilen bir firmadır. Şu soruları sorun:

• Arıza tespiti nasıl yapılıyor, ücretli mi ve ne kadar sürüyor?
• Teklif yazılı olarak mı veriliyor ve neleri kapsıyor?
• Teklifi kabul etmezsem cihazım hangi koşullarla geri veriliyor?
• Onayım alınmadan cihaz üzerinde herhangi bir işlem yapılır mı?

Bizim çalışma şeklimizi merak ediyorsanız fiyatlandırma ve süreç sayfamızda adım adım anlattık.

Gerçekçi beklenti yaratılıyor mu?

Veri kurtarmada sonucu cihaz incelenmeden kimse kesin olarak bilemez. Plakaları çizilmiş bir disk, tamamen üzerine yazılmış bir alan veya anahtarı kayıp bir şifreli sürücü, en iyi ekipmanla bile geri getirilemeyebilir. Bu nedenle arızayı görmeden kesin sonuç ya da kesin süre vaat edilmesine temkinle yaklaşmanızı öneririz. Kurtarmanın hangi durumlarda zor ya da imkânsız olabileceğini açıkça anlatan bir uzman, size zaman ve para kaybettirmemeye çalışıyordur.

Fiyat için de benzer bir mantık geçerlidir. Arızayı bilmeden verilen sabit bir fiyat, sonradan değişmek zorunda kalabilir. Fiyatın neye göre belirleneceğinin anlatılması ve kesin tutarın tespitten sonra yazılı olarak bildirilmesi daha sağlıklı bir yaklaşımdır.

Cihazınıza nasıl davranılacak?

Arızalı bir depolama birimi, üzerinde yapılan her işlemle biraz daha yıpranabilir. Bu nedenle sorulması gereken en teknik ama en önemli soru şudur: “Çalışmalar orijinal disk üzerinde mi, yoksa diskin bir kopyası üzerinde mi yapılıyor?” İyi bir uygulama, mümkün olan durumlarda önce sektör sektör imaj almak ve tüm analizi bu kopya üzerinde yürütmektir. Mekanik arızalarda diskin uygun ortamda açılıp açılmadığını da sorabilirsiniz; bu konuda hard disk veri kurtarma sayfamız fikir verebilir. Kendi yöntemimizi laboratuvar ve çalışma yöntemimiz sayfasında paylaştık.

Ulaşılabilirlik ve şeffaflık

Ziyaret edebileceğiniz açık bir adres, ulaşabileceğiniz sabit bir telefon hattı ve yazılı iletişim kanalları, bir sorun yaşadığınızda muhatap bulabileceğinizin göstergesidir. Çalışmanın hangi aşamada olduğunu öğrenebilmeniz de önemlidir. Bulunduğunuz şehirde bir laboratuvar varsa cihazı elden teslim etmek bir avantajdır; yoksa doğru paketlenmiş bir kargo gönderimi de güvenli bir seçenektir. Kargo için dikkat edilecekleri kargo ile veri kurtarma sayfamızda anlattık.

Firmanın hangi alanlarda deneyim sahibi olduğuna da bakın. Bir USB belleği kurtarmakla çok diskli bir RAID dizisini yeniden kurmak aynı bilgi birikimini gerektirmez. Cihazınıza benzer vakalarla çalışıp çalışmadıklarını, bu tür arızalarda nasıl bir yol izlediklerini sormaktan çekinmeyin. Verilen cevabın ayrıntı düzeyi, karşınızdaki ekibin konuya ne kadar hâkim olduğu hakkında size çoğu zaman bir web sitesinden daha fazlasını anlatır.

Teslimatta neye bakmalı?

Kurtarılan verilerin hangi ortamda (yeni bir disk, sizin getirdiğiniz bir disk vb.) teslim edileceğini önceden konuşun. Mümkünse teslimden önce kurtarılan dosyaların listesini görmek veya önemli dosyaları açıp kontrol etmek isteyin. Kendi kopyanızı aldıktan ve kontrol ettikten sonra firmanın elindeki kopyaların silinmesini talep edebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Galeriyi temizlerken yanlış albümü seçtiniz ya da çocuğunuz telefonla oynarken yüzlerce fotoğrafı sildi. İlk refleks, internette “silinen fotoğrafları kurtarma” diye aratıp bir uygulama indirmek olur. Bu yazıda size biraz farklı bir yol öneriyoruz: önce kaybolduğunu düşündüğünüz fotoğrafların büyük ihtimalle hâlâ durduğu yerlere bakmak. Ardından modern telefonlarda dahili hafızadan kurtarmanın neden çok sınırlı olduğunu açıkça anlatıyoruz.

Önce bu yerleri kontrol edin

Galerinin kendi çöp kutusu

Günümüz telefonlarının neredeyse hepsi silinen fotoğrafları bir süre saklar. iPhone’da Fotoğraflar uygulamasında Albümler sekmesinin altındaki “Son Silinenler” klasörüne, Samsung telefonlarda Galeri uygulamasının menüsündeki “Çöp Kutusu”na, Google Fotoğraflar’da ise Kitaplık bölümündeki “Çöp kutusu”na bakın. Bu klasörlerdeki öğeler, uygulamaya göre değişen bir süre (genellikle 30 ila 60 gün) boyunca geri alınabilir.

Bulut hesaplarınız

iCloud Fotoğrafları, Google Fotoğraflar, OneDrive veya Samsung’un bulut hizmetlerinden biri açıksa fotoğraflar telefondan silinmeden önce yüklenmiş olabilir. Bilgisayardan web sitesine girip kontrol edin; bulut tarafının da ayrı bir “son silinenler” alanı olduğunu unutmayın. Bazen eşitleme yıllar önce açılmış ve sonra unutulmuş bir hesapta, beklenmedik bir arşiv çıkabilir.

Eski yedekler ve bilgisayarlar

Telefonu daha önce bir bilgisayara yedeklediyseniz ya da fotoğrafları zaman zaman bilgisayara aktardıysanız oraya bakın. Eski telefonunuz bir çekmecede duruyorsa, geçiş öncesi fotoğraflar onun içinde kalmış olabilir.

Telefonun tamamını kapsayan bir yedek (iCloud yedeği veya Android’in kendi hesap yedeği) bulursanız, onu doğrudan mevcut telefona geri yüklemek yerine önce yedeğin tarihini ve içeriğini kontrol edin. Mümkünse geri yüklemeyi yedek bir cihazda ya da telefonun mevcut hâlini ayrıca yedekledikten sonra yapın. Böylece eski fotoğrafları geri alırken son haftalarda çektiklerinizi kaybetmezsiniz.

Mesajlaşma uygulamaları ve paylaşılan albümler

Bir fotoğrafı ailenize, arkadaşınıza ya da bir gruba gönderdiyseniz, o kişilerden geri isteyebilirsiniz. Paylaşılan albümler, sosyal medyaya yüklenen içerikler ve e-postayla gönderilen dosyalar da çoğu zaman gözden kaçan kaynaklardır. Kalite bazen düşük olabilir, ama hiç yoktan iyidir. Özel günlerde çekilen fotoğraflar için o gün yanınızda olan kişilerin telefonlarını da unutmayın; aynı anın başka bir açıdan çekilmiş kopyası çoğu zaman oradadır.

Telefondaki hafıza kartı

Bazı Android telefonlar fotoğrafları microSD karta kaydeder. Kart şifreli değilse, silinen fotoğraflar telefonun dahili hafızasına göre çok daha yüksek bir ihtimalle kurtarılabilir. Bu durumda kartı hemen çıkarın ve kullanmayın. Kartla ilgili ayrıntıları hafıza kartı hataları yazımızda ve hafıza kartı veri kurtarma sayfamızda bulabilirsiniz.

Bundan sonrası için üç alışkanlık

1. Otomatik bulut yedeklemeyi açın ve depolama alanının dolup yedeklemenin sessizce durmadığını ara sıra kontrol edin.
2. Önemli fotoğrafları birkaç ayda bir bilgisayara veya harici bir diske de aktarın. Bulut tek kopya olmamalıdır; hesaba erişimi kaybetmek de bir veri kaybıdır.
3. Toplu silme yapmadan önce durun ve seçimi kontrol edin. Çöp kutusunu boşaltmak yerine bırakın; süre dolunca zaten kendiliğinden temizlenir.

Bilgisayarınızdan veya harici diskinizden fotoğraf sildiyseniz tablo farklıdır; şifreleme ve disk türüne göre şansınız çok daha yüksek olabilir. Bu tür vakalar için silinen ve formatlanan dosya kurtarma sayfamıza göz atabilirsiniz. Şifrelemenin kurtarmaya etkisini merak ediyorsanız BitLocker yazımız da aynı mantığı bilgisayarlar için açıklıyor.

Sık sorulan sorular

Toplantıya yetişmeye çalışırken masadaki çay bardağı devriliyor ve sıvı doğrudan klavyenin üzerine akıyor. Ekran birkaç saniye daha yanıyor, sonra kararıyor ya da hiçbir şey olmamış gibi çalışmaya devam ediyor. İki durumda da önünüzdeki dakikalar önemli. Bu yazıda hem cihazı hem de içindeki dosyaları korumak için atmanız gereken adımları, olayın yaşandığı andan başlayarak sırayla anlatıyoruz.

İlk bir dakika

1. Şarj kablosunu çekin. Prizden değil, mümkünse bilgisayar tarafından çıkarın ve ıslak elle prize dokunmayın.
2. Güç düğmesine basılı tutarak kapatın. Windows’un veya macOS’un düzgün kapanmasını beklemeyin; bu birkaç saniyelik fark, kartın kurtulmasını sağlayabilir.
3. Bataryası çıkarılabiliyorsa çıkarın. Yeni modellerin çoğunda batarya içeridedir; bu durumda kasayı açmaya uğraşmayın.
4. Cihazı ters “V” şeklinde açıp klavye aşağı bakacak biçimde bırakın. Böylece sıvının kartın daha derinlerine ilerlemesi yerine dışarı süzülmesine yardım edersiniz. Yüzeydeki sıvıyı emici bir bezle hafifçe alın.
5. USB bellek, harici disk gibi takılı cihazları çıkarın. Islanmamışlarsa onları ayrı ve kuru bir yere koyun.

Sonraki saatlerde ne oluyor?

Su kurusa bile içindeki mineraller, şeker ve asit kartın üzerinde kalır. Bu kalıntı, elektrik verilmese dahi nemle birlikte metal yüzeylerle tepkimeye girer ve yavaş yavaş korozyon oluşturur. Bu nedenle dökülen sıvının cinsi önemlidir: Şekerli çay, kola veya meyve suyu sade sudan daha zararlıdır; sütlü kahve iz bırakır, deniz suyu ise tuz nedeniyle oldukça agresiftir. Cihazı teslim ederken ne döküldüğünü ve yaklaşık ne kadar sıvı olduğunu söylemeniz, teknisyenin işini kolaylaştırır.

Korozyon günler içinde ilerlediği için “kurusun, haftaya bakarız” yaklaşımı riskli olabilir. Kartın temizlenmesi ne kadar erken yapılırsa hem cihazın hem de verilerin kurtulma şansı o kadar artar.

İyi niyetli ama zararlı alışkanlıklar

• “Çalışıyor mu bakayım” diye açmak: Islak kartta oluşan tek bir kısa devre, onarılabilir bir arızayı çok daha ağır hâle getirebilir.
• Saç kurutma makinesi kullanmak: Sıcak hava sıvıyı kurutmak yerine içeriye iter ve plastik parçalara zarar verebilir.
• Pirince gömmek: Pirinç yalnızca yüzeydeki nemi yavaşça çeker; kartın altındaki kalıntıya etkisi yoktur ve değerli zamanın boşa gitmesine yol açar. Üstelik toz ve taneler portlara girebilir.
• Kalorifer üstünde veya güneş altında bırakmak: Ani ısı farkı ekran ve batarya için ayrı bir risk oluşturur.

Verileriniz tam olarak nerede?

Sıvı hasarında çoğu zaman ilk zarar gören, klavyenin hemen altındaki anakarttır. Dosyalarınız ise ayrı bir depolama biriminde durur ve bu birim çoğu vakada sıvıdan daha az etkilenir. Sonuç, büyük ölçüde laptopun tasarımına bağlıdır:

Sökülebilir disk veya M.2 SSD

Klasik 2,5 inç diskler ya da yuvaya takılan M.2 SSD’ler kartı bozulmuş bir bilgisayardan çıkarılıp başka bir sistemde okunabilir. Disk ıslanmışsa temizlenmeden ve kontrol edilmeden çalıştırılmamalıdır; özellikle SSD’nin kartı üzerinde biriken kalıntı, ilk enerji verildiğinde kontrolcüyü yakabilir. Bu tür sürücüler için SSD veri kurtarma sayfamızda ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz.

Anakarta lehimli depolama

Yeni nesil MacBook’larda ve bazı ultra ince Windows dizüstülerde depolama çipleri doğrudan anakarta lehimlidir ve çoğu zaman donanım şifrelemesiyle kartın güvenlik bileşenine bağlıdır. Bu cihazlarda verilere ulaşmanın yolu genellikle anakartın, en azından verileri okuyacak kadar onarılmasından geçer. Apple cihazlarla ilgili ayrıntılar Mac veri kurtarma sayfamızda yer alıyor.

Sürücü BitLocker veya FileVault ile şifreliyse, disk başka bir bilgisayarda okunurken kurtarma anahtarınız gerekecektir. Bu konuyu BitLocker şifreli diskten veri kurtarma yazımızda anlattık; anahtarı şimdiden aramaya başlamanız zaman kazandırır.

Bu olay, yedekleme düzeninizi gözden geçirmek için de iyi bir fırsat. Dizüstünüzün depolama birimi hakkında daha fazla bilgi edinmek isterseniz SSD ile HDD’nin veri güvenliği açısından karşılaştırmasını okuyabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Tatilden dönmüşsünüz, fotoğraf makinesinin kartını bilgisayara takıyorsunuz ve Windows şu mesajı veriyor: “Kullanabilmeniz için önce sürücüdeki diski biçimlendirmeniz gerekiyor.” Aynı kart makinede “kart hatası” yazısıyla karşınıza çıkabilir, araç kamerası kaydı durdurmuş olabilir ya da telefon kartı “desteklenmiyor” diye gösterebilir. Bu yazıda bu uyarının ne demek olduğunu ve fotoğraflarınızı riske atmadan ne yapmanız gerektiğini anlatıyoruz.

Bu mesaj aslında ne söylüyor?

Windows bu uyarıyı, kartta tanıdığı bir dosya sistemi bulamadığında verir. Yani bilgisayar karta erişebiliyor ama içindekileri düzenleyen “fihristi” okuyamıyor. Fotoğrafların kendisi çoğu zaman yerinde durur; kaybolan, onların nerede başlayıp nerede bittiğini gösteren tablodur. Disk Yönetimi’nde kartın dosya sistemi “RAW” olarak görünüyorsa, durum tam olarak budur.

Biçimlendirme ise yeni ve boş bir fihrist yazar. Hızlı biçimlendirmede bile eski tablonun üzerine yazıldığı için işiniz zorlaşır; bazı cihazların “tam biçimlendirme” seçeneği ise kartın tamamını silebilir.

Kart neden bu hâle gelir?

• Yazma sırasında çıkarılması: Makine kaydederken pilin bitmesi, kartın okuyucudan aniden çekilmesi veya telefonun kapanması dosya tablosunu yarım bırakabilir.
• Farklı cihazlar arasında gidip gelmek: Kartı bir cihazda biçimlendirip başka bir cihazda doldurmak, nadiren de olsa uyumsuzluk yaratabilir.
• Flash belleğin yıpranması: Özellikle araç kameraları ve güvenlik kameraları kartı gece gündüz yeniden yazar. Belli bir noktadan sonra hücreler güvenilirliğini yitirir.
• Kontrolcü arızası: Kartın içindeki küçük denetleyici bozulduğunda kart ya hiç görünmez ya da gerçek dışı bir kapasiteyle görünür.
• Sahte kapasiteli kart: Etiketinde yüksek kapasite yazan ama gerçekte çok daha küçük olan kartlar, dolduktan sonra eski dosyaların üzerine yazmaya başlar. Sorun genellikle kart dolmaya yakınken fark edilir.

Güvenli adımlar

1. Kartı farklı bir okuyucuda bir kez deneyin. Bazen sorun kartta değil, bilgisayarın yuvasında veya ucuz bir adaptördedir. Başka bir okuyucuda dosyalar görünürse hemen başka bir ortama kopyalayın.
2. Kartı orijinal cihazına geri takın. Fotoğraf makinesi kartı okuyabiliyorsa, makineyi USB kablosuyla bilgisayara bağlayıp dosyaları aktarmayı deneyebilirsiniz. Makine biçimlendirme önerirse yine reddedin.
3. Onarım komutlarını çalıştırmayın. Windows’un hata denetimi aracı gibi onarım işlemleri, tabloyu “düzeltmek” adına bozuk kayıtları atabilir ve dosyaları anlamsız parçalara dönüştürebilir.
4. Kartı defalarca söküp takmayın. Kartta elektriksel bir kusur bulunuyorsa, her yeni bağlantı tabloyu ağırlaştırabilir. İki farklı okuyucuda sonuç alamadıysanız denemeyi bırakın.

Kart hiç görünmüyorsa, yanlış kapasite gösteriyorsa ya da fiziksel olarak kırılmışsa yazılımla yapılacak bir şey kalmaz. Bu durumda kartın içindeki bellek çipine doğrudan ulaşmak gerekir. Günümüzde yaygın olan microSD kartlarda kontrolcü ve bellek tek bir pakette birleşik olduğundan bu iş özel teknikler ister ve her kartta aynı sonucu vermeyebilir.

Kendiniz bir program denemek istiyorsanız

Kart sorunsuz okunuyor, yalnızca dosya sistemi kayıpsa bazı kullanıcılar bir kurtarma yazılımı denemeyi tercih eder. Bu durumda iki kurala mutlaka uyun: Kurtarılan dosyaları asla aynı karta kaydetmeyin ve tarama sırasında kart sık sık kopuyor, okuma hızı sürekli düşüyorsa işlemi durdurun. Kopma ve yavaşlama, sorunun mantıksal değil donanımsal olduğuna işaret eder. Çekimleriniz bir düğün, bir proje teslimi ya da tekrarı olmayan bir anı gibi sizin için gerçekten değerliyse, deneme yanılma yerine baştan uzman görüşü almak daha az risklidir; çünkü yanlış bir adımın telafisi her zaman mümkün olmaz.

Bir dahaki sefere

• Kartı bilgisayardan çıkarmadan önce “güvenli kaldır” seçeneğini kullanın; makineyi kapatmadan kartı çekmeyin.
• Kartı her zaman kullanacağınız cihazın kendi menüsünden biçimlendirin.
• Uzun bir çekimde tek büyük kart yerine birkaç küçük kart kullanmak, riski dağıtır.
• Kartı yedek ortamı gibi kullanmayın; dosyaları en kısa sürede bilgisayara ve ikinci bir yere aktarın.
• Araç ve güvenlik kameralarında yüksek dayanıklılık için üretilmiş kartları tercih edin; önemli bir kayıt söz konusuysa güvenlik kamerası ve DVR kayıt kurtarma sayfamız işinize yarayabilir.

Telefonunuzdaki fotoğrafları kaybettiyseniz durum biraz farklıdır; telefondan silinen fotoğraflar yazımızda önce nerelere bakmanız gerektiğini anlattık.

Sık sorulan sorular