Veri kaybı genellikle en kötü zamanda yaşanır: bir teslim tarihinin arifesinde, bir denetimden önce ya da yılların aile fotoğraflarını taşıyan disk sessizce durduğunda. Bu baskı altında insan, aramada ilk çıkan numarayı arayıp cihazını hemen teslim etmek ister. Oysa verdiğiniz karar, verilerinizin geri gelip gelmeyeceğini ve kimin eline geçeceğini doğrudan etkiler. Bu yazı, hangi firmayla çalışırsanız çalışın, karar vermeden önce sormanızı önerdiğimiz soruları bir araya getiriyor.
Önce acele etmeniz gereken tek şey
Firma seçmek için birkaç saat ayırmak çoğu zaman sorun yaratmaz; asıl zararı, bu süre içinde cihazı çalıştırmaya devam etmek verir. Arızalı diski kapatın, kurtarma programlarıyla deneme yapmayın, sonra sakin kafayla araştırmanıza başlayın. Bu kuralın tek istisnası, bir sunucunun durması nedeniyle işinizin tamamen durduğu acil kurumsal durumlardır; orada da önce uzman görüşü alın, sonra müdahale edin. Bu tür vakaların kendine özgü yanlarını sunucu veri kurtarma sayfamızda anlattık.
Sürecin baştan net olması
Ciddi bir veri kurtarma hizmetinin işleyişi genellikle belirli adımlardan oluşur: cihazın teslim alınması, arızanın incelenmesi, size bir teklif sunulması, onayınızla çalışmaya başlanması ve verilerin teslimi. Bu adımları telefonda ya da sitede açıkça anlatabilen bir firma, ne yapacağını bilen bir firmadır. Şu soruları sorun:
- Arıza tespiti nasıl yapılıyor, ücretli mi ve ne kadar sürüyor?
- Teklif yazılı olarak mı veriliyor ve neleri kapsıyor?
- Teklifi kabul etmezsem cihazım hangi koşullarla geri veriliyor?
- Onayım alınmadan cihaz üzerinde herhangi bir işlem yapılır mı?
Bizim çalışma şeklimizi merak ediyorsanız fiyatlandırma ve süreç sayfamızda adım adım anlattık.
Gerçekçi beklenti yaratılıyor mu?
Veri kurtarmada sonucu cihaz incelenmeden kimse kesin olarak bilemez. Plakaları çizilmiş bir disk, tamamen üzerine yazılmış bir alan veya anahtarı kayıp bir şifreli sürücü, en iyi ekipmanla bile geri getirilemeyebilir. Bu nedenle arızayı görmeden kesin sonuç ya da kesin süre vaat edilmesine temkinle yaklaşmanızı öneririz. Kurtarmanın hangi durumlarda zor ya da imkânsız olabileceğini açıkça anlatan bir uzman, size zaman ve para kaybettirmemeye çalışıyordur.
Fiyat için de benzer bir mantık geçerlidir. Arızayı bilmeden verilen sabit bir fiyat, sonradan değişmek zorunda kalabilir. Fiyatın neye göre belirleneceğinin anlatılması ve kesin tutarın tespitten sonra yazılı olarak bildirilmesi daha sağlıklı bir yaklaşımdır.
Cihazınıza nasıl davranılacak?
Arızalı bir depolama birimi, üzerinde yapılan her işlemle biraz daha yıpranabilir. Bu nedenle sorulması gereken en teknik ama en önemli soru şudur: “Çalışmalar orijinal disk üzerinde mi, yoksa diskin bir kopyası üzerinde mi yapılıyor?” İyi bir uygulama, mümkün olan durumlarda önce sektör sektör imaj almak ve tüm analizi bu kopya üzerinde yürütmektir. Mekanik arızalarda diskin uygun ortamda açılıp açılmadığını da sorabilirsiniz; bu konuda hard disk veri kurtarma sayfamız fikir verebilir. Kendi yöntemimizi laboratuvar ve çalışma yöntemimiz sayfasında paylaştık.
Gizlilik: verileriniz kimin elinde?
Bir veri kurtarma firmasına cihazınızı verdiğinizde, en özel belgelerinize erişim imkânı da vermiş olursunuz. Bu nedenle gizlilik konusunun konuşulması, bir nezaket değil bir gerekliliktir:
- Talep ettiğinizde gizlilik sözleşmesi imzalanıyor mu?
- Kurtarılan verilerin kopyaları teslimden sonra ne zaman ve nasıl siliniyor?
- Cihaz teslim alınırken bir tutanak ya da kayıt düzenleniyor mu?
- Şirket verileri söz konusuysa kişisel verilerin korunması mevzuatı açısından nasıl bir çerçeve sunuluyor?
Kurumsal müşteriler için bu konunun hukuki boyutunu veri kurtarma sürecinde KVKK ve gizlilik yazımızda ayrıca ele aldık. Bizim uygulamalarımız ise gizlilik ve veri güvenliği sayfamızda yer alıyor.
Ulaşılabilirlik ve şeffaflık
Ziyaret edebileceğiniz açık bir adres, ulaşabileceğiniz sabit bir telefon hattı ve yazılı iletişim kanalları, bir sorun yaşadığınızda muhatap bulabileceğinizin göstergesidir. Çalışmanın hangi aşamada olduğunu öğrenebilmeniz de önemlidir. Bulunduğunuz şehirde bir laboratuvar varsa cihazı elden teslim etmek bir avantajdır; yoksa doğru paketlenmiş bir kargo gönderimi de güvenli bir seçenektir. Kargo için dikkat edilecekleri kargo ile veri kurtarma sayfamızda anlattık.
Firmanın hangi alanlarda deneyim sahibi olduğuna da bakın. Bir USB belleği kurtarmakla çok diskli bir RAID dizisini yeniden kurmak aynı bilgi birikimini gerektirmez. Cihazınıza benzer vakalarla çalışıp çalışmadıklarını, bu tür arızalarda nasıl bir yol izlediklerini sormaktan çekinmeyin. Verilen cevabın ayrıntı düzeyi, karşınızdaki ekibin konuya ne kadar hâkim olduğu hakkında size çoğu zaman bir web sitesinden daha fazlasını anlatır.
Teslimatta neye bakmalı?
Kurtarılan verilerin hangi ortamda (yeni bir disk, sizin getirdiğiniz bir disk vb.) teslim edileceğini önceden konuşun. Mümkünse teslimden önce kurtarılan dosyaların listesini görmek veya önemli dosyaları açıp kontrol etmek isteyin. Kendi kopyanızı aldıktan ve kontrol ettikten sonra firmanın elindeki kopyaların silinmesini talep edebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Birden fazla firmadan teklif almak doğru mu?
Bu sizin hakkınızdır. Yalnız her inceleme cihazın açılıp çalıştırılmasını gerektirebileceğinden, ciddi mekanik arızalarda cihazı birçok yere gönderip getirmek risk yaratabilir. Önce telefonda süreci ve yaklaşımı konuşmak, ön eleme için iyi bir yoldur.
Bilgisayar tamircisi ile veri kurtarma uzmanı arasında fark var mı?
Bilgisayar onarımı cihazı çalışır hâle getirmeyi, veri kurtarma ise içindeki verileri almayı hedefler. Bazı onarım adımları veriler için risk oluşturabilir. Önceliğiniz verilerse, bunu baştan açıkça belirtin.
Firmaya hangi bilgileri vermeliyim?
Cihazın türünü, sorunun nasıl başladığını, sonrasında neler denendiğini ve sizin için en önemli klasörleri anlatın. Şifreli bir sürücü söz konusuysa kurtarma anahtarının elinizde olup olmadığını da belirtin.