Tatilden dönmüşsünüz, fotoğraf makinesinin kartını bilgisayara takıyorsunuz ve Windows şu mesajı veriyor: “Kullanabilmeniz için önce sürücüdeki diski biçimlendirmeniz gerekiyor.” Aynı kart makinede “kart hatası” yazısıyla karşınıza çıkabilir, araç kamerası kaydı durdurmuş olabilir ya da telefon kartı “desteklenmiyor” diye gösterebilir. Bu yazıda bu uyarının ne demek olduğunu ve fotoğraflarınızı riske atmadan ne yapmanız gerektiğini anlatıyoruz.
Önemli: Uyarı penceresinde “İptal” seçeneğine basın. Kartı biçimlendirmeyin, cihazda yeni fotoğraf veya video çekmeyin. Kartta kilit sürgüsü varsa yazmaya karşı korumalı konuma getirin.
Bu mesaj aslında ne söylüyor?
Windows bu uyarıyı, kartta tanıdığı bir dosya sistemi bulamadığında verir. Yani bilgisayar karta erişebiliyor ama içindekileri düzenleyen “fihristi” okuyamıyor. Fotoğrafların kendisi çoğu zaman yerinde durur; kaybolan, onların nerede başlayıp nerede bittiğini gösteren tablodur. Disk Yönetimi’nde kartın dosya sistemi “RAW” olarak görünüyorsa, durum tam olarak budur.
Biçimlendirme ise yeni ve boş bir fihrist yazar. Hızlı biçimlendirmede bile eski tablonun üzerine yazıldığı için işiniz zorlaşır; bazı cihazların “tam biçimlendirme” seçeneği ise kartın tamamını silebilir.
Kart neden bu hâle gelir?
- Yazma sırasında çıkarılması: Makine kaydederken pilin bitmesi, kartın okuyucudan aniden çekilmesi veya telefonun kapanması dosya tablosunu yarım bırakabilir.
- Farklı cihazlar arasında gidip gelmek: Kartı bir cihazda biçimlendirip başka bir cihazda doldurmak, nadiren de olsa uyumsuzluk yaratabilir.
- Flash belleğin yıpranması: Özellikle araç kameraları ve güvenlik kameraları kartı gece gündüz yeniden yazar. Belli bir noktadan sonra hücreler güvenilirliğini yitirir.
- Kontrolcü arızası: Kartın içindeki küçük denetleyici bozulduğunda kart ya hiç görünmez ya da gerçek dışı bir kapasiteyle görünür.
- Sahte kapasiteli kart: Etiketinde yüksek kapasite yazan ama gerçekte çok daha küçük olan kartlar, dolduktan sonra eski dosyaların üzerine yazmaya başlar. Sorun genellikle kart dolmaya yakınken fark edilir.
Güvenli adımlar
- Kartı farklı bir okuyucuda bir kez deneyin. Bazen sorun kartta değil, bilgisayarın yuvasında veya ucuz bir adaptördedir. Başka bir okuyucuda dosyalar görünürse hemen başka bir ortama kopyalayın.
- Kartı orijinal cihazına geri takın. Fotoğraf makinesi kartı okuyabiliyorsa, makineyi USB kablosuyla bilgisayara bağlayıp dosyaları aktarmayı deneyebilirsiniz. Makine biçimlendirme önerirse yine reddedin.
- Onarım komutlarını çalıştırmayın. Windows’un hata denetimi aracı gibi onarım işlemleri, tabloyu “düzeltmek” adına bozuk kayıtları atabilir ve dosyaları anlamsız parçalara dönüştürebilir.
- Kartı defalarca söküp takmayın. Kartta elektriksel bir kusur bulunuyorsa, her yeni bağlantı tabloyu ağırlaştırabilir. İki farklı okuyucuda sonuç alamadıysanız denemeyi bırakın.
Kart hiç görünmüyorsa, yanlış kapasite gösteriyorsa ya da fiziksel olarak kırılmışsa yazılımla yapılacak bir şey kalmaz. Bu durumda kartın içindeki bellek çipine doğrudan ulaşmak gerekir. Günümüzde yaygın olan microSD kartlarda kontrolcü ve bellek tek bir pakette birleşik olduğundan bu iş özel teknikler ister ve her kartta aynı sonucu vermeyebilir.
Kendiniz bir program denemek istiyorsanız
Kart sorunsuz okunuyor, yalnızca dosya sistemi kayıpsa bazı kullanıcılar bir kurtarma yazılımı denemeyi tercih eder. Bu durumda iki kurala mutlaka uyun: Kurtarılan dosyaları asla aynı karta kaydetmeyin ve tarama sırasında kart sık sık kopuyor, okuma hızı sürekli düşüyorsa işlemi durdurun. Kopma ve yavaşlama, sorunun mantıksal değil donanımsal olduğuna işaret eder. Çekimleriniz bir düğün, bir proje teslimi ya da tekrarı olmayan bir anı gibi sizin için gerçekten değerliyse, deneme yanılma yerine baştan uzman görüşü almak daha az risklidir; çünkü yanlış bir adımın telafisi her zaman mümkün olmaz.
Laboratuvardaki yol haritası
Bursa’daki laboratuvarımıza gelen bir hafıza kartında önce kartın okunabilir olup olmadığına bakılır. Okunabiliyorsa tamamının bit bit kopyası alınır ve sonraki bütün çalışmalar bu kopya üzerinde yapılır; böylece zayıf hücrelere gereksiz yük binmez. Dosya tablosu kurtarılamıyorsa fotoğraf ve video dosyaları, kendilerine özgü yapılarından tanınarak aranır. Kart elektronik olarak arızalıysa bellek seviyesinde çalışma gerekip gerekmediği değerlendirilir.
Tespitin ardından kurtarma ihtimalini ve maliyetini yazılı olarak paylaşıyor, onayınız olmadan işleme geçmiyoruz. Kart türlerine göre izlediğimiz yolu hafıza kartı ve USB bellek kurtarma hizmet sayfamızda anlattık. Kartı yanlışlıkla biçimlendirdiyseniz silinen ve formatlanan dosya kurtarma sayfamız sizin için daha uygun olabilir.
Bir dahaki sefere
- Kartı bilgisayardan çıkarmadan önce “güvenli kaldır” seçeneğini kullanın; makineyi kapatmadan kartı çekmeyin.
- Kartı her zaman kullanacağınız cihazın kendi menüsünden biçimlendirin.
- Uzun bir çekimde tek büyük kart yerine birkaç küçük kart kullanmak, riski dağıtır.
- Kartı yedek ortamı gibi kullanmayın; dosyaları en kısa sürede bilgisayara ve ikinci bir yere aktarın.
- Araç ve güvenlik kameralarında yüksek dayanıklılık için üretilmiş kartları tercih edin; önemli bir kayıt söz konusuysa güvenlik kamerası ve DVR kayıt kurtarma sayfamız işinize yarayabilir.
Telefonunuzdaki fotoğrafları kaybettiyseniz durum biraz farklıdır; telefondan silinen fotoğraflar yazımızda önce nerelere bakmanız gerektiğini anlattık.
Sık sorulan sorular
Yanlışlıkla “Diski biçimlendir” seçeneğine bastım. Her şey gitti mi?
Hızlı biçimlendirmeden sonra fotoğrafların önemli bir kısmı çoğu zaman hâlâ karttadır. Karta yeni dosya yazmadığınız sürece şansınız korunur. Kartı kullanmayı hemen bırakın.
Kurtarılan fotoğrafların isimleri neden farklı?
Dosya tablosu kaybolduğunda dosya adları ve klasör yapısı da kaybolur. Dosyalar içeriklerinden tanınarak bulunduğu için yeni ve sıralı isimlerle teslim edilebilir; çekim tarihi gibi bilgiler ise çoğu zaman fotoğrafın kendi içinde korunur.
Kart kırıldı veya ikiye ayrıldı. Yine de bir şey yapılabilir mi?
Bu, kırığın bellek çipine ulaşıp ulaşmadığına bağlıdır. Kart incelenmeden kesin bir şey söylemek mümkün değil; parçaları kaybetmeden, ayrı bir zarfta saklayarak ulaştırın.