“Bu disk kaç yıl daha gider?” sorusu, laboratuvarımızda en sık duyduğumuz sorulardan biri. Kısa cevap şu: Hiç kimse belirli bir disk için kesin bir tarih veremez. Aynı gün aynı fabrikadan çıkan iki diskten biri on yıl sorunsuz çalışırken diğeri ilk yılında bozulabilir. Yine de ortalama beklentiyi, ömrü kısaltan etkenleri ve arızanın yaklaştığını gösteren işaretleri bilmek, verilerinizi zamanında güvenceye almanızı sağlar.
Ortalama beklenti ve “küvet eğrisi”
Günlük kullanımdaki bir masaüstü veya dizüstü hard disk için genellikle üç ila beş yıl, makul bir hizmet süresi olarak kabul edilir. Bu bir garanti değil, planlama için bir başlangıç noktasıdır. Büyük veri merkezlerinin yayımladığı disk istatistikleri, yıllık arıza oranlarının modelden modele ciddi biçimde değiştiğini ve yaş ilerledikçe arttığını gösteriyor.
Mühendislerin “küvet eğrisi” dediği bir tablo vardır: Üretim kusuru olan diskler ilk aylarda kendini belli eder, ardından uzun ve görece sakin bir dönem gelir, en sonunda mekanik yıpranma nedeniyle arızalar yeniden artar. Yani yepyeni bir disk de sıfır risk taşımaz; yeni aldığınız bir diske tek kopya olarak güvenmek, yaşlı bir diske güvenmek kadar risklidir.
Ömrü kısaltan beş etken
- Isı: Havalandırması yetersiz bir kasada veya tozla tıkanmış bir dizüstünde sürekli yüksek sıcaklıkta çalışan disk, daha çabuk yıpranır.
- Sarsıntı ve titreşim: Çalışırken taşınan dizüstüler, masada sürekli titreşen kasalar veya çok sayıda diskin aynı kasada dönmesi kafalara ve yataklara ek yük bindirir.
- Elektrik dalgalanmaları: Ani kesintiler ve voltaj sıçramaları hem elektronik kartı hem de dosya sistemini etkileyebilir. Masaüstü ve sunucularda kesintisiz güç kaynağı bu nedenle önemlidir.
- İş yüküne uygun olmayan disk: Masaüstü kullanım için tasarlanmış bir diski günün her saati çalışan bir kamera kaydedicisinde veya NAS’ta kullanmak, onu tasarım sınırlarının ötesine taşır.
- Uzun süre kullanılmadan beklemek: Çekmecede yıllarca duran bir disk de sorunsuz açılacağının garantisini taşımaz; motor yatakları, contalar ve elektronik bileşenler kullanılmadan da yaşlanır, nemli ortam bu süreci hızlandırır.
Disk size bir şey söylüyorsa
Arızaların bir kısmı ani olur, ama pek çoğu haftalar hatta aylar öncesinden ipucu verir. Aşağıdaki belirtilerden birini fark ettiyseniz, ilk işiniz önemli dosyalarınızı bugün başka bir ortama kopyalamak olmalı:
- Belirli bir klasörü veya dosyayı açarken bilgisayarın uzun süre donması
- Kopyalama hızının bir anda çok düşmesi ya da kopyalamanın aynı dosyada takılıp kalması
- Açılan fotoğraflarda gri bantlar, açılmayan belgeler, “dosya bozuk” uyarıları
- Windows’un açılışta disk denetimi yapmak istemesi veya sık sık mavi ekran vermesi
- Harici diskin zaman zaman bağlantısının kopup yeniden gelmesi
- Daha önce duymadığınız tıkırtı, sürtünme veya tekrar eden dönüş sesleri
Özellikle ses değişikliği ciddiye alınmalıdır. Mekanik bir sorun başladıysa diski çalıştırdığınız her dakika tabloyu ağırlaştırabilir. Bu durumda büyük kopyalama işlemleri yerine diski kapatıp hard disk veri kurtarma konusunda uzman görüşü almak daha akıllıcadır.
S.M.A.R.T. değerlerini okumak
Modern disklerin hepsi kendi sağlığını izleyen S.M.A.R.T. adlı bir sistem taşır. Ücretsiz disk sağlığı programlarıyla bu değerlere bakabilirsiniz. Programın verdiği “iyi” veya “dikkat” etiketinden çok, şu satırların zaman içindeki değişimine odaklanın:
- Yeniden atanan sektör sayısı (Reallocated Sectors): Diskin bozuk bulup yedek alana taşıdığı bölgeleri gösterir. Sıfırdan farklıysa ve artıyorsa yüzey bozulması ilerliyor demektir.
- Bekleyen sektörler (Current Pending Sectors): Okunmakta zorlanılan ve henüz karara bağlanmamış bölgelerdir. Bu değerin yükselmesi önemli bir uyarıdır.
- Düzeltilemeyen hatalar (Uncorrectable): Diskin kendi düzeltme mekanizmasıyla kurtaramadığı okumaları gösterir.
- Arayüz CRC hataları: Çoğu zaman diskten değil, kablo veya bağlantı noktasından kaynaklanır. Kablo değişimiyle artış duruyorsa endişe edilecek bir durum yoktur.
Unutmayın: Temiz bir S.M.A.R.T. raporu diskin sağlam olduğunu garanti etmez. Elektronik kart veya kafa arızaları çoğu zaman hiçbir değere yansımadan, bir anda ortaya çıkar. Bu yüzden sağlık takibi, yedeğin yerine değil yanına konacak bir önlemdir.
Disk değiştirme zamanını planlamak
Bireysel kullanımda, beş yaşını geçmiş ve tek kopya veri taşıyan bir diski değiştirmeyi düşünmek mantıklıdır. İşletmelerde ise sunucu ve NAS disklerinin yaşını ve sağlık değerlerini düzenli olarak kayda geçirmek, aynı partiden alınmış disklerin art arda bozulma riskini de göz önünde bulundurmak gerekir. Bu konudaki pratik ipuçlarını işletmelerin yedekleme hataları yazımızda bulabilirsiniz.
Yeni disk alırken SSD’ye geçmeyi düşünüyorsanız, iki teknolojinin arıza davranışı birbirinden farklıdır. SSD mi HDD mi yazımız bu kararı vermenize yardımcı olabilir. Disk zaten arıza vermeye başladıysa harici disk ve laptop ve masaüstü veri kurtarma sayfalarımızda cihazınıza özel bilgileri bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Diski az kullanırsam ömrü uzar mı?
Bir ölçüde evet, ama ilişki doğrusal değildir. Sık açılıp kapanma da diske yük bindirir; hiç kullanılmadan bekleyen diskler de zamanla sorun çıkarabilir. Önemli olan, diskin hangi işte ve hangi koşullarda kullanıldığıdır.
Bozuk sektör çıkan bir diski kullanmaya devam edebilir miyim?
Verilerinizi hemen başka bir yere kopyalayın. Bozuk sektör sayısı artıyorsa disk artık güvenilir değildir; önemli işler için kullanmaya devam etmenizi önermiyoruz.
Garanti süresi, diskin ömrü hakkında bir fikir verir mi?
Üreticinin o model için öngördüğü kullanım sınıfı hakkında fikir verir, ama ömür vaadi değildir. Ayrıca garanti kapsamında değişim yalnızca diski kapsar; içindeki veriler garantinin konusu değildir.