Pazartesi sabahı ofise geliyorsunuz; çalışanlar ortak klasörlere ulaşamadığını söylüyor. Rafın köşesindeki NAS ya hiç tepki vermiyor, ya ışıkları sürekli yanıp sönüyor ya da yönetim paneline girince “birim çöktü” gibi bir uyarı çıkıyor. Bu yazı, o anda neye dokunup neye dokunmamanız gerektiğini anlatıyor. Amacımız, sorunu kendi başınıza çözmeye çalışırken verileri daha zor bir duruma sokmamanızı sağlamak.
Önemli: Yönetim panelinde “başlat”, “yeniden oluştur”, “onar” veya “sıfırla” gibi seçenekler görürseniz, verilerin tam olarak nerede durduğunu bilmeden hiçbirine tıklamayın. Bu işlemlerin bir kısmı disklere yazma yapar ve geri alınamaz.
Önce tabloyu doğru okuyun
“NAS açılmıyor” cümlesi birbirinden çok farklı arızaları anlatabilir. Hangisini yaşadığınızı anlamak, sonraki adımı belirler:
- Hiç ışık yok, fan dönmüyor: Sorun büyük ihtimalle güç adaptöründe veya cihazın anakartındadır. Diskler ve üzerindeki veriler çoğu zaman sağlamdır.
- Işıklar yanıyor ama ağda görünmüyor: Ağ ayarı, IP adresi değişikliği, kablo veya cihazın kendi işletim sistemindeki bir sorun olabilir.
- Panele giriliyor ama birim “bozulmuş” veya “çökmüş” görünüyor: Bir ya da birden fazla disk diziden düşmüş, dosya sistemi zarar görmüş olabilir. En dikkat isteyen durum budur.
- Cihaz bip sesi çıkarıyor, bir yuvanın ışığı turuncu veya kırmızı: Genellikle bir diskin arızalandığını ya da sağlık değerlerinin kötüleştiğini gösterir.
Riski olmayan kontroller
Aşağıdaki adımlar disklere herhangi bir yazma yapmadığı için güvenle denenebilir:
- Güç kaynağını kontrol edin. Prizi, uzatma kablosunu ve varsa kesintisiz güç kaynağını (UPS) gözden geçirin. Harici adaptörlü modellerde aynı değerlere sahip orijinal bir adaptörle deneme yapılabilir.
- Ağ bağlantısını doğrulayın. Kabloyu ve switch portunu değiştirin; modem veya yönlendirici arayüzündeki bağlı cihazlar listesinde NAS’ın aldığı adrese bakın. Üreticinin kendi bulma aracı da işe yarar.
- Elektrik kesintisi sonrası sabırlı olun. Düzgün kapanmayan bir cihaz açılışta dosya sistemini kontrol edebilir ve bu, büyük birimlerde uzun sürebilir. Bu sırada fişi çekip tekrar takmak, kontrolü yarıda bırakır.
- Durumu kayıt altına alın. Panele girebiliyorsanız disk durumu, birim bilgisi ve sistem günlüklerinin ekran görüntülerini alın. Bu bilgiler arıza tespitini hızlandırır. Panele hiç girilemiyorsa ön paneldeki ışıkların rengini ve yanıp sönme düzenini kısa bir videoyla kaydetmek de işe yarar.
Kaçınmanız gereken hamleler
Diskleri bilgisayara takmak
NAS diskleri çoğunlukla Linux tabanlı dosya sistemleri ve yazılımsal RAID ile biçimlendirilir. Windows bu diskleri tanımadığında “diski başlatmanız gerekiyor” uyarısı verir. Bu uyarıyı onaylamak, disk başına yeni bir bölüm tablosu yazar ve kurtarmayı zorlaştırır.
Disklerin yerini değiştirmek
Bazı cihazlar diskleri yuva sırasına göre tanır. Diskleri çıkarmanız gerekirse her birini yuva numarasıyla etiketleyin ve çıkarmadan önce fotoğraf çekin.
Arızalı diziyi yeniden oluşturmak
Bir disk düştüğünde yeni disk takıp yeniden yapılandırma başlatmak mantıklı görünür. Ancak kalan disklerden biri de zayıfsa, bu yoğun işlem sırasında ikinci bir arıza ortaya çıkabilir ve dizi tamamen erişilemez hâle gelebilir. Önemli verilerin yedeği yoksa önce mevcut durumun kopyalanması daha güvenlidir. RAID düzenleri hakkında daha fazla bilgi için RAID veri kurtarma sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sıfırlama düğmesini rastgele kullanmak
Pek çok NAS’ta arka paneldeki küçük düğme, basılı tutma süresine göre farklı işler yapar: bazen yalnızca ağ ayarlarını ve yönetici parolasını sıfırlar, bazen cihazın yazılımını yeniden kurmaya hazırlar. Üreticinin belgelerine bakmadan bu düğmeyi kullanmayın. Aynı uyarı, internette bulduğunuz komut satırı talimatları için de geçerlidir; forumlarda paylaşılan ve başka bir model ya da farklı bir arıza için yazılmış komutlar, sizin cihazınızda bambaşka bir sonuç doğurabilir.
Bize ulaştığınızda ne oluyor?
Bir NAS vakasında, mümkünse cihazın kendisini ve tüm diskleri birlikte istiyoruz. Bize marka ve modeli, kullanılan RAID türünü (biliyorsanız), disk sayısını ve sorunun nasıl başladığını anlatmanız yeterli. Laboratuvarda her disk ayrı ayrı incelenir, okunabilen disklerin tam kopyaları alınır ve dizi bu kopyalar üzerinden sanal olarak yeniden kurulur. Orijinal disklere yazma yapılmaz.
Tespit sonrasında size yazılı bir teklif sunulur ve onayınız alınmadan çalışmaya geçilmez. Şirket verileri söz konusu olduğunda talep ederseniz gizlilik sözleşmesi imzalıyoruz. Hizmetin ayrıntıları NAS veri kurtarma ve kurumsal veri kurtarma sayfalarımızda yer alıyor.
NAS yedek değil, bir depolama noktasıdır
Ofislerde NAS, çoğu zaman “yedek cihazımız” olarak anılır. Ama dosyaların tek kopyası NAS’ta duruyorsa, o cihaz bir yedek değil ana depodur. Arıza geçtikten sonra NAS’taki verilerin ikinci bir ortama düzenli kopyalanıp kopyalanmadığını mutlaka sorgulayın. Bu konudaki tipik eksikleri işletmelerin en sık yaptığı 7 yedekleme hatası yazımızda ele aldık. NAS’taki disklerin yaşlanma belirtilerini öğrenmek için hard disk ömrü yazımıza da bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
NAS’ın kendisi bozuldu; diskleri aynı modelde yeni bir cihaza takabilir miyim?
Bazı üreticiler buna resmi olarak izin verir ve diskler yeni kasada tanınabilir. Ancak yazılım sürümü farklıysa veya disk sırası karışırsa cihaz diskleri başlatmayı önerebilir. Yedeğiniz yoksa bu adımı atmadan önce danışmanızı öneririz.
Tek diskli bir NAS’ta veri kurtarma daha mı kolay?
RAID yeniden kurulumu gerekmediği için çoğu zaman daha sadedir. Yine de disk Linux dosya sistemiyle biçimlendirildiğinden, sıradan bir bilgisayarda doğrudan açılmaz ve aynı özeni gerektirir.
Fidye yazılımı NAS’taki dosyaları şifrelediyse ne yapmalıyım?
Cihazın ağ bağlantısını kesin ama kapatıp açmayın, şifrelenmiş dosyaları silmeyin. Anlık görüntü (snapshot) özelliği açıksa eski sürümler kurtuluş olabilir. Ayrıntılar için fidye yazılımı veri kurtarma sayfamıza bakabilirsiniz.